کد خبر: 8080 - تاریخ: یکشنبه، ۲ مهر ۱۳۹۱ - ۶:۲۳ ب.ظ

طرح مرسی و نگرش های اعضا

آیا ترکیه و عربستان می توانند با کمک مصر از طریق یک روند سیاسی به استراتژی خود در قبال سوریه- تغییر نظام- دست پیدا کنند یا خیر؟ اگر نه، پیوستن عربستان و ترکیه به روند سیاسی که بدون تردید بدون مشورت با آمریکا و غرب اتفاق نیفتاده به چه معناست؟

به گزارش خوبان به نقل از کیهان: کمیته چهارجانبه ای که به ابتکار محمد مرسی و با مشارکت مصر، ایران، ترکیه و عربستان شکل گرفت و در فاصله کوتاهی به برگزاری دو نشست مبادرت ورزید، مهمترین ابتکار منطقه ای برای حل بحران سوریه تلقی شد. توجه به ماموریت، ترکیب و روش کار کمیته چهارجانبه عمدتا به این دلیل صورت می گیرد که روند نظامی- امنیتی ناظر به حذف نظام سیاسی سوریه علیرغم آنکه طی یک سال گذشته از سوی قدرت های خارجی نظیر آمریکا، انگلیس و فرانسه و کشورهای منطقه ای نظیر عربستان و ترکیه و رژیم اشغالگر قدس با جدیت تقویت و پشتیبانی شده، به بن بست رسیده است و حالا دو کشور اصلی منطقه ای پشتیبانی کننده روند نظامی- عربستان و ترکیه- به راه حل سیاسی پیوسته اند. در اینجا سؤال مهم ناظران این است که آیا ترکیه و عربستان می توانند با کمک مصر از طریق یک روند سیاسی به استراتژی خود در قبال سوریه- تغییر نظام- دست پیدا کنند یا خیر؟ اگر نه، پیوستن عربستان و ترکیه به روند سیاسی که بدون تردید بدون مشورت با آمریکا و غرب اتفاق نیفتاده به چه معناست؟

برای رسیدن به پاسخ، توجه به نکات زیر لازم است:

۱-پیوستن به روند سیاسی می تواند یک «انتخاب» و یا «الزام» باشد. اگر کشوری که ابتکار عمل را در دست دارد در عین حال ریل را تغییر دهد او به یک انتخاب و در نتیجه به ابتکار عمل جدید دست زده است ولی اگر ابتکار عمل کشوری به بن بست رسیده و در عین حال نمی خواهد میدان را ترک کند و به یک بازی که دیگران طراحی کرده اند، تن می دهد، این کشور به یک الزام تن داده است. ترکیه و عربستان طی ۱۸ماه اخیر و بخصوص از مهرماه سال گذشته که تحولات سوریه ابعادی امنیتی و نظامی پیدا کرده است روی حقانیت مخالفان مسلح و اقدامات از نوع ترور و بمب گذاری تاکید کرده و دائما وعده می دادند که این هفته یا هفته بعد دولت سوریه سقوط می کند. حالا هفته ها و ماهها از این وضعیت گذشته و چشم انداز تغییر نظام در سوریه تیره شده است. در این شرایط عربستان و ترکیه به طرحی لبیک گفته اند که بر نفی توسل به سلاح برای رسیدن به هدف تاکید دارد.
با این وصف تردیدی در این نیست که «الزام»، ترکیه و عربستان را به پذیرش «راه حل سیاسی» سوق داده است. دقیقا به همین دلیل می توان احتمال داد که پذیرش فرایند سیاسی به جای فرایند نظامی- امنیتی برای این دو کشور نه استراتژی بلکه تاکتیک و تابع شرایط پیش رو می باشد.
۲- « بازی» با راه حل سیاسی و در همان حال بسترسازی برای اقدامات خشن نظامی- امنیتی در بحران سوریه سوابقی دارد. در یک زمانی اتحادیه عرب درخواست اعزام ناظران عرب به سوریه را مطرح و هدف آن را حل و فصل مسایل بین دولت و مخالفان و کاستن از دامنه خشونت ها اعلام کرد و در عین حال گمان می کرد سوریه از پذیرش ناظران سرباز زند. برخلاف تحلیل سران عرب، دولت سوریه اعزام ناظران و همکاری با آنان را پذیرفت اما درست زمانی که اولین گروه ناظران عرب به سرپرستی یک ژنرال کارآزموده سودانی مشغول بررسی و تهیه گزارش بود عربستان و قطر طرحی را به اتحادیه عرب ارائه کردند که بر مبنای آن، اتحادیه از شورای امنیت سازمان ملل درخواست می کرد تا سوریه را ذیل بند ۷ منشور سازمان ملل قرار داده و این کشور را با اتهام تلاش برای نقض صلح و امنیت بین المللی به اشغال درآورد.
تجربه دیگر این بود که وقتی اقدامات نظامی علیه نظام سوریه در اواسط اسفندماه سال گذشته به دلیل اقتدار ارتش به شکست انجامید، اتحادیه عرب و شورای امنیت، «کوفی عنان» را با یک طرح ۶ ماده ای راهی سوریه کرده و مدعی شدند که از حل و فصل عادلانه مسایل بین نظام سوریه و مخالفان آن حمایت کرده و خواهان کنار گذاشته شدن «سلاح» در حل منازعه کنونی هستند. بار دیگر دولت بشار اسد از این طرح و فرستاده ویژه سازمان ملل و اتحادیه عرب استقبال کرد. عنان ۱۸ اسفند سال گذشته راهی دمشق شد و هیات های بازرسی او به مرور به سوریه رفته و به مراکز درگیری و هر کجا که مخالفین می خواستند سر زدند اما درست در میانه ماموریت کوفی عنان و در حالیکه به دلیل خویشتنداری دولت سوریه از برخورد قاطع نظامی، بخش های پاکسازی شده در حمص، حما، ادلب، دیرالزور و درعا بار دیگر آلوده شده بودند، آمریکایی ها، انگلیسی ها، فرانسوی ها، ترکیه، عربستان و قطر خواستار استعفای عنان و توقف روند سیاسی شدند!
لبیک عربستان و ترکیه به طرح سیاسی مرسی هم درست در زمانی اتفاق افتاده که ارتش سوریه شهرهای این کشور شامل دمشق، حلب، حمص، حما و درعا را بار دیگر از وجود عناصر غیرقانونی مسلح پاکسازی و ضربات سنگینی را به آنان وارد کرده است. در این شرایط وقتی گفته می شود «استفاده از سلاح راه حل نیست» عمدتا دولت سوریه و نه مخالفان مخاطب قرار می گیرد و این از منظری دیگر به معنای برداشتن فشار دولت قانونی سوریه روی عناصر مسلح غیرقانونی است.البته در عین حال پرواضح است که کسی که در این شرایط از لزوم کنار گذاشتن خشونت و سلاح حرف می زند به اقتدار نیروی مسلط و مشروع در صحنه هم اعتراف کرده است.
۳- از آن طرف «محور شدن مصر» در تحولات سوریه برای اعضای گروه چهارجانبه توام با چالش ها، آسیب ها و در عین حال مزیت هایی است که در به سرانجام رسیدن کمیته چهارجانبه یا طرح مرسی تاثیر اساسی دارند. نکته اول این است که هرکدام از سه کشور ایران، ترکیه و عربستان علی الاصول منافع خود را با محور شدن مصر در تحولات سوریه منطبق نمی بینند. ایران محوریت مصر را به دلیل مواضع همراهانه رئیس جمهور و جریان اخوان المسلمین با -حداقل- بخشی از مخالفان مسلح دولت سوریه به ضرر متحد استراتژیک خود در منطقه- سوریه- می داند و نمی تواند پرونده سوریه را بدست دولتی بدهد که مشروعیت دولت دمشق را قبول ندارد و گروه های شبه نظامی را علیرغم توسل به جنایت مشروع می داند. عربستان محوریت مصر را به این دلایل قبول ندارد؛ اولا منفعت دائمی عربستان در محوریت ریاض بر جهان عرب است و هر نوع حرکتی که این محوریت را به قاهره یا هر پایتخت عربی دیگر منتقل کند با نگاه استراتژیک عربستان در تعارض است. ثانیا عربستان می داند که انتهای حرکت مصر در شطرنج سوریه به قدرت رساندن اخوان المسلمین سوریه و تبدیل سوریه به متحد استراتژیک مصر است. این در حالی است که آب عربستان در هیچ کجای جهان عرب با آب اخوان در یک جوی نمی رود. متحدین عربستان در همه جای جهان عرب جریانات سکولار و وابسته به غرب یا وهابی های القاعده هستند و ثانیا تبدیل شدن سوریه به متحد استراتژیک مصر بشدت موقعیت منطقه ای عربستان را به خطر می اندازد. ترکیه نیز با محوریت مصر موافق نیست. البته در نقطه «اخوان المسلمین» این دو به وحدت نظر می رسند اما آنان در اینکه این اخوان به اخوانی های ترکیه یا اخوانی های مصر وصل باشد، دچار اختلاف نظر جدی هستند و علاوه بر این محور شدن مصر با تلاش چندین ساله دولت اردوغان برای محور شدن ترکیه در منطقه آسیای غربی منافات دارد. باید دانست که یکی از دلایل اصلی تلاش ترکیه برای اسقاط رژیم اسد، باز کردن راه ورود سرزمینی ترکیه به حوزه عربی است راهی که اینک با حضور دو دولت عرب همگرا با ایران- یعنی عراق و سوریه- مسدود گردیده است.
۴- براساس آنچه گفته شد هرکدام از اعضای کمیته چهارجانبه به دلایلی دور هم جمع شده اند و طبعا علاوه بر دلایل مشترک، هر کدام دلایل اختصاصی و جداگانه ای برای عضویت دارند. وزارت خارجه ایران از کاسته شدن از نقش ترکیه و عربستان در سوریه به دلیل افراط این دو در مخالفت با دولت اسد، استقبال می کند و مواضع مصر را که- ولو در ظاهر- از اقدام نظامی خارجی علیه سوریه و تشدید درگیری ها انتقاد می کند، قابل تحمل می داند و انتقال پرونده در حوزه عربی و اسلامی از عربستان و ترکیه به مصر را گشایش در کار دولت متحد خود در دمشق ارزیابی می کند. از سوی دیگر با انتقال پرونده از مشروعیت اقدامات حمایت گرانه عربستان و ترکیه از روند نظامی امنیتی علیه سوریه کاسته و تداوم این روند را دشوار می سازد.
اما رژیم عربستان می داند که به دلیل مقاومت دولت و ارتش سوریه، به قدرت رساندن مخالفان وابسته به ریاض در دمشق حداقل در شرایط فعلی عملا ناممکن است و انجماد سیاسی سعودی روی طرح امنیتی، آینده ای را برای ریاض به دنبال نمی آورد، از سوی دیگر با تداوم وضع فعلی، روابط عادی منطقه ای این کشور هم به مخاطره می افتد از این رو عربستان به شکلی که نه همراهی باشد و نه مخالفت، نام خود را در زیر توافقنامه چهارجانبه نوشته است. به عبارت دیگر در حالی که عربستان به دلیل مواضع و عملکرد بسیار صریح ضد سوری نمی تواند خود شکل دهنده به یک «ابتکار عمل سیاسی» باشد، در یک ابتکار عمل سیاسی که کفه اکثریت اعضای آن به نفع مخالفان اسد سنگینی می کند، مشارکت ورزیده است. از نظر عربستان به شکست کشیده شدن ابتکار مصر که احتمال آن بسیار زیاد است، راه را برای تشدید اقدامات نظامی و امنیتی ضد سوری در سه محور داخلی، منطقه ای و خارجی فراهم تر می کند.
دولت ترکیه هم که به دلیل مواضع شدید ضد سوری با بحران شدید داخلی بخصوص از سوی حدود ۲۳ میلیون علوی ترکیه و حدود ۱۹میلیون کرد ترکیه مواجه گردیده و در عمل امکان تشدید حمایت از شبه نظامیان تروریست را ندارد به ابتکار عمل مرسی پیوسته است. در این میان ترکیه روی حفظ روابط با ایران و ایجاد روابط استراتژیک با دولت جدید مصر تاکید دارد و از سوی دیگر نمی خواهد همه دریچه های سوریه روی ترکیه بسته بماند. دولت اردوغان در این شرایط خود را ناچار به مشارکت در کمیته چهارجانبه دانسته و در عین حال مانند عربستان به شکست این روند و کنار کشیدن مصر چشم دوخته است. در یک عبارت کوتاه باید گفت گروه چهارجانبه اساسا زمینه چندانی برای موفقیت و حل و فصل مسئله ندارد، مخصوصا آن که ترکیه و عربستان برای به پایان رسیدن آن لحظه شماری می کنند.
در عین حال پرواضح است «الزام»ی که مصر، عربستان و ترکیه را به شکل گیری کمیته چهارجانبه وادار کرد، به میزان بسیار زیادی محصول مقاومت جانانه ارتش و دولت سوریه در برابر روند خارجی، منطقه ای و داخلی مبتنی بر اعمال فشار و تروریزم است و از این رو باید گفت از آنجا که دمشق همکاری با کمیته چهارجانبه را مشروط به رفع خشونت در سوریه کرده که به معنای واداشتن کشورهایی نظیر ترکیه و عربستان به دست کشیدن از اقدامات تروریستی علیه مردم سوریه به حساب می آید، شکل گیری این گروه در نهایت به نفع دمشق است و در آخر باید گفت همانطور که مقامات ایران تاکید کرده اند؛ مسایل مخالفان دولت دمشق تنها از طریق گفت وگو با نظام مشروع سوریه حل و فصل می شوند نه اجلاس های ۲ ، ۴ ، ۶ یا ۸جانبه.

نظرات بینندگان

نظری ثبت نشده است

  ارسال دیدگاه

  توجه نمایید
  • در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • «خوبان خبر» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • خوبان خبر از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.
  • تنها خالی نماندن متن دیدگاه الزامی است.
  • telegram khoobankhabar

    telegram khoobankhabar

    adv ads

    ads ads ads ads